تشخیص عسل طبیعی

تشخیص عسل طبیعی یکی از سوال هایی است که تقریبا همه بدنبال آن هستند. برای شناخت انواع عسل خوب از بی کیفیت و تقلبی راههای گوناگونی هست با ما همراه باشید.

سالها پیش برای تهیه عسل از کندوهای سبدی ، کوزه ای یا حصیری و… برای پرورش زنبور و تهیه عسل استفاده می کردند. در واقع انسان در پرورش زنبور عسل نقش مهمی نداشت و تنها سالی یک یا دوبار به برداشت عسل اقدام می کرد. مردم فکر می کنند آن زمان عسل ها طبیعی بودند و حالا عسلها طبیعی نیست.

البته امروزه مشاهده میشود افرادی به شیوه قدیم تولید میکنند و بجای  عسل وحشی بفروش میرسانند!!! اما شاید از کیفیت خوبی برخوردار نباشد و زنبور ها تغذیه شده باشند!!! امروزه با افزایش جمعیت و جلوگیری از بیماری ها و آفات زنبور عسل، در سراسر جهان می توان گفت استفاده از روش های قدیمی به دلیل عدم امکان درمان و مدیریت کلنی ها عقلانی نیست در روش نوین زنبورداری از کندوهای به اصطلاح اروپایی استفاده می شود. استفاده از این کندو ها انقلابی در صنعت پرورش زنبورعسل به وجود آورد. در این کندوها امکان مدیریت و درمان کلنی ها وجود دارد هرچند در روشهای مدرن هم تغذیه کلنی ها با شربت و تولید عسل مصنوعی امکان پذیر است، اما هنوز تعداد بسیار زیادی از زنبورداران متعهد، مؤمن و زحمت کش وجود دارند که به تولید عسل طبیعی واقعی از شهد گل ها مشغول هستند عسل طبیعی واقعی به شیوۀ کار زنبوردار مربوط است. اینکه زنبوردار عسل طبیعی تولید کند یا به تولید عسل از شکر اقدام کند در دست اوست. روش طبیعی زحمت بسیار دارد و فروش محصول آن  به دلیل قیمت تمام شدۀ بالا مشکل است. با این وجود عسل طبیعی در دسترس هست و به هیچ وجه کالای کمیابی نیست.

رنگ عسل

رنگ عسل بستگی به نوع شهد مصرفی زنبور دارد و از زرد بسیار روشن تا قرمز تیره متغیر است؛ برای مثال، عسل آویشن، قرمز تیره و گون، زرد روشن است. منطقه جغرافیایی و شرایط آب و هوایی نیز در تـعیین رنـگ بی تاثیر نیستند؛ بنابراین، رنگ عسل نمی تواند عامل تعیین کننده ای برای تشخیص کیفیت عسل باشد. معمولاً مصرف کنندگان ایرانی، رنگ تیره را برای عسل بیشتر می پسندند؛ مثلا عسل مرکبات که به خاطر تولید کم آن، در غرب، خواهان بیشتری دارد؛ در بزرگترین بازار مصرف ایران، یعنی تهران، به دلیل رنگ زرد شفاف و غلظت پایین تر، فروش چندانی ندارد. این سلیقه خاص مصرف کنندگان ایرانی باعث شده است که برخی تولیدکنندگان در هنگام فرآوری عسل، آن را تا دمای زیادی حرارت دهند که باعث می شود خواص عسل تا حد زیادی از بین برود؛ اما در عوض، عسل به دست آمده، عسلی تیره تر و از نظر مشتری مرغوب تر خواهد بود!

عطر عسل

اگر درپوش عسل مدتی بسته باشد، هنگام باز کردن درپوش، بو و رایحه مطبوع عسل طبیعی را می توانید استشمام کنید امّا از آن جا که عطر و طعم هم مانند رنگ آن، متناسب با گیاهی است که زنبور از آن استفاده کرده؛ لذا معیار مناسبی برای تشخیص کیفیت عسل نیست. متاسفانه در این مورد نیز بعضی تولیدکنندگان در هنگام فرآوری و حرارت دادن، مقداری از موم عسل های معطّری مثل آویشن را در داخل عسل خود می اندازند تا عطر و بوی آن عوض شود.

قوام عسل (کش آمدن عسل)

برای تشخیص عسل طبیعی باید عسل قوام داشته باشد گفته می شود هر قدر عسل مرغوبتر باشد بیشتر کش می آید؛ یعنی اگر یک قاشق عسل را از ارتفاع ۲۰-۱۵ سانتی متری به تدریج خالی کنیم، اگر عسل مرغوبی باشد؛ کاملا کش آمده؛ به صورت یک رشته متصل پایین آمده؛ از هم جدا نمی شود. وقتی هم که  این رشته قطع شد؛ عسل، خودش را به طرف بالا می کشد. همچنین گفته می شود اگر نوک کبریت را کمی به عسل آغشته کرده؛ بعد آن را روی قوطی کبریت بکشیم، در صورت مرغوبیت ، کبریت آتش می گیرد؛ ولی اگر رطوبت زیادی داشته باشد این اتفاق نمی افتد، همچنین اگر عسل را روی روزنامه بریزیم و آن طرف روزنامه خیس شود، نشان دهنده آن است که عسل مورد نظر مرغوب نیست. امـا بـاید تـوجه داشت کـه هر سه مورد فوق الذکر تا حد زیـادی بستگی به میزان رطوبت عسل دارند و بـرخی که به طور طبیعی میزان رطوبت بالایی دارند – مثل عسل مناطق شمالی کشور – ممکن است ما را به اشتباه بیاندازند. همچنین درجه حرارت محیط نیز بر قوام آن تاثیر دارد و هر قدر هوا گرمتر باشد، عسل شل می شود و کمتر کش می آید. بنابراین این روشها نیز برای تشخیص کیفیت عسل قابل اعتماد نیستند.

حل کردن عسل در آب

سرعت حل شدن عسل در آب برای تشخیص عسل طبیعی عسل طبیعی که خلوص بیشتر و رطوبت کمتری دارد را در یک لیوان آب سرد بریزید، می‌بینید که عسل به صورت عمودی وارد لیوان پر از آب شده؛ در ته آن جمع شده کاملا حالت چسبندگی خود را حفظ می‌کند و خیلی سخت و دیر در آب سرد حل می‌شود اما عسل تقلبی که زنبور عسل در آن نقشی ندارد سریع در آب حل می‌شود. (شکر هم در آب سرد بسختی حل میشود!!!!)

حباب زدن عسل

عقیده بر این است که اگر عسل را در یک ظرف شیشه ای خالی کنید؛ هر قدر میزان حباب بیشتری تولید شود؛ عسل مرغوبتری است. ایـن روش نیز اگر چه بسیار شایع است؛ اما روش مطمینی نیست زیرا حباب های موجود در عسل کاملا به رطوبت عسل بستگی دارد.

شکرک زدن عسل

شایع ترین و در عین حال غلط ترین باور مردم ایران در مورد عسل آن است که هر عسلی شکرک بزند؛ تقلبی است. شاید مهمترین دلیل این باور، اشتراک لفظی میان شکرک زدن عسل و شکرک زدن مربّاست؛ در حالی که این دو اتفاق کاملاً با هم مـتفاوتند. در واقع، آنچه که در بین مردم به شکرک زدن عسل معروف است همان تبلور یا رُست کردن یا سفت شدن است که به واسطه وجود آنزیم دیاستاز و سطح بالای گلوکز در عسل است که نـشان دهـنده «طبیعی بودن عسل» است و نه تقلبی بودن آن. البته رست کردن عسل از نظر ظاهری هم با شکرک زدن مربّا متفاوت است و بلورهای آن بسیار ریزتر و یکنواخت تر است. از آنجا که مصرف کننده های ایرانی انواع عسل مایع و شفاف را می پسندند؛ تولید کنندگان، بعد از استخراج و صاف کردن ، آن را تقریباً ۳۰ دقیقه در دمای ۶۰ درجه حرارت می دهند (یا به عبارتی پاستوریزه می کنند) که با این عمل، آنزیم دیاستاز موجود در عسل از بین می رود و عـسـلی شـفاف و روان بـه دست می آید. تا اینجای کار ایراد زیادی به تولید کننده وارد نیست؛ اما بعضی برای آن که حتی در سرما هم سفت نشود؛ این حرارت را تا ۹۰ درجه افزایش می دهند؛ این عسل فاقد کیفیت است؛ اما در عوض دیگر هیچ گاه سفت نمی شود!! بـنابـرایـن، بـرخلاف تصور عموم که عسل شکرک زده را نمی خرند؛ عسل خوب اگر در شرایط مناسبی مثل کاهش حرارت محیط قرار گیرد؛ باید شکرک بزند. برای باز شدن رست کافیست آن را مدتی درون ظرفی از آب گرم و روی حرارت غیرمستقیم قرار دهید.

سوزاندن گلو

می گویند هنگام خوردن نباید سوزشی درگلو حس شود که این معیار نیز کاملا غیرقابل اعتماد است(سوزش گلو دلایل مختلفی دارد، گاهی مرغوبترین عسل ها در بعضی افراد گلو را میسوزاند).

برخی باور های غلط در تشخیص عسل

اگر عـسل خوب را به طرف نور بگیرید باید نور را به طرف چپ بکشد چرا که قند موجود در عسل ازجمله قندهای چپ گراست. اگر عسل را به صورت یک خط ممتد روی کاغذ بریزید درکمتر از یک دقیقه باید به شکل دانه های تسبیح شود. ؟؟؟؟!!!!

راه تشخیص عسل طبیعی چیست؟

علیرغم مطالب ذکر شده، تنها راه شناخت دقیق عـسل مرغوب، «روش های آزمایشگاهی» است و هـیچ گاه با اقدامات فوق الذّکر، نمی توان به طور کامل اطمینان حاصل نمود که عسل، طبیعی یا تقلّبی است. ضمن آنکه تشخیص خلوص عسل و نوع تغذیه زنبور عسل به هیچ عنوان با روش های بالا قابل تشخیص نیست.

از آنجا که به طور معمول امکان سنجش عسل با روشهای آزمایشگاهی برای عموم مردم وجود ندارد ؛ برآن شدیم منتخبی از مرغوب ترین های ایران را با انجام آزمایشات دقیق و اطمینان از کیفیت و خلوص بالا در اختیار  مردم عزیز کشورمان قرار دهیم

تعریف عسل طبیعی و تقلبی

آنچه که به تقلب در عسل معروف است چند نوع است: تغذیه زنبور با شکر در فصول سرد: بر خلاف تصور عموم، این مساله، تقلّب در عسل محسوب نمی شود؛ بلکه با توجه به اقلیم ایران و کمبود گل در فصول سرد از سویی و نیاز زنبورها به تغذیه از سوی دیگر، یا باید اجازه تغذیه زنبور از عسل های تولیدی خودش داده شود که در آن صورت تـولید عسل بـسیار کـم می شود و قیمت آن به چند برابر می رسد؛ یا آن که در فصول سرد، زنبور را با شکر و برخی مکمل ها تغذیه کرد که راهی منطقی است. عسلی که از این راه به دست می آید اگرچه کمی از عسل صددرصد طبیعی فاصله دارد، امّا عسل مرغوبی است. (گاهی جابجایی کندوها در فصول سرد به مناطق گرمسیر هم امکان پذیر است که این روش نیز قیمت عسل تولیدی را بسیار افزایش می دهد.) روش دیگر، مخلوط کردن عسل طبیعی با مواد گلوکزی(شربت قند) یا شیره میوه هاست. در این حال امکان شکرک زدن واقعی عسل به صورت ایجاد بلورهایی روی عسل وجود دارد که با سفت شدن عادی عسل متفاوت است و برای اهل فن، قابل تشخیص.

 عسل تقلبی مصنوعی

این عسل ها که بدون دخالت زنبور، از قند، نیشکر و میوه های شیرین مانند خربزه، توت، هندوانه، کدو تنبل و خرما تولید می شوند؛ دارای مواد و تـرکـیباتی مـشابه عـسل طـبیعی هـستند کـه از تـغلیظ آب میوه ها به طریق مصنوعی و صنعتی به دست آمده اند. به هرحال، این نوع عسل، تنها نام عسل را یدک می کشد و نمی توان به آن عسل واقعی گفت.